Q&A: veelgestelde vragen over ARTIS

ARTIS is een icoon in hartje Amsterdam, maar volgens de Partij voor de Dieren niet op een manier om nu trots op te zijn. Wij zetten ons in voor een groen en toegankelijk ARTIS zonder opgesloten dieren ter vermaak. Dat roept regelmatig vragen op. Want hoe ziet die toekomst er dan uit? Waar moeten de dieren heen? En wat is de oplossing voor het behoud van uitstervende diersoorten?

Hoe moet ARTIS er volgens de Partij voor de Dieren Amsterdam uit komen te zien?
De Partij voor de Dieren wil dat ARTIS verandert in een openbaar stadspark zonder gekooide dieren voor vermaak. Als het nodig is dan kan een deel van het park nog (tijdelijk) ingezet worden voor de opvang van dieren in nood. Maar de Partij voor de Dieren wil geen tentoonstelling meer van roofdieren in kleine hokken, zeeleeuwen in betonnen zwembaden en vogels die niet kunnen vliegen. In plaats daarvan: ruimte voor groen, cultuur, erfgoed, educatie en vrije natuur. Een plek waar mensen kunnen leren over dieren, biodiversiteit en klimaat zónder dat dieren daarvoor hun vrijheid moeten inleveren.

Waar moeten al die dieren dan naartoe?
Natuurlijk wil de Partij voor de Dieren niet alle hekken van ARTIS openzetten en de dieren aan hun lot overlaten. De overgang naar een stadspark moet zorgvuldig en in fases gebeuren. Dat kan natuurlijk niet in één keer. Het begint bij het direct stoppen met fokken. Voor elk dier wordt een passende bestemming gezocht die aansluit bij zijn behoeften: gespecialiseerde opvangcentra, reservaten of natuurgebieden, waar dieren veel meer ruimte en natuurlijk gedrag kunnen ervaren dan ooit mogelijk is in een stadsdierentuin. Zo lang er nog dieren in ARTIS opgesloten zitten moeten de verblijven zoveel mogelijk tegemoet komen aan de behoeften van de dieren. En het pretpark-element van aapjes kijken wordt losgelaten: geen tentoonstelling of (voeder)shows meer voor publiek.

Maar ARTIS zet toch ook veel goede stappen, het is toch een moderne dierentuin?
De ARTIS musea als Micropia en het Groote Museum tonen dat educatie prima zonder dierenleed kan! Dit juicht de Partij voor de Dieren van harte toe. Ook de inspanning die ARTIS levert om mensen bewust te maken van het belang van meer donkerte in de nu drukverlichte stad, vinden wij te prijzen. En er zijn absoluut dierentuinen te noemen in de wereld waar dieren er veel slechter aan toe zijn dan in ARTIS. Het is goed dat ARTIS gestopt is met het houden van sommige dieren, zoals ijsberen en onlangs Japanse makaken.  
Helaas zien we nog steeds veel dieren in ARTIS die onmogelijk geschikt gehouden kunnen worden tussen hekken in hartje Amsterdam. Zo worden onder meer zeeleeuwen, chimpansees, wolven, olifanten en roofvogels enorm beperkt in hun bewegingsvrijheid en in uitdagingen. En tot onze grote afkeer heeft ARTIS er niet lang geleden toch voor gekozen om een nieuwe diersoort op te sluiten met weinig ruimte, namelijk jaguars. Het is tijd dat ARTIS echt stappen gaat zetten in het belang van de dieren: stoppen met fokken en alle dieren een beter perspectief bieden.

Een dierentuin is toch nodig voor soorten- en natuurbehoud?
Nee, dat is een oud argument dat keer op keer van stal wordt gehaald door dierentuinen zelf. Het overgrote deel van de dieren in dierentuinen zal nooit worden uitgezet in het wild, omdat dit simpelweg zelden tot succes leidt. De dieren kunnen zichzelf niet meer zelfstandig redden. Het zou ook een ondoenlijke opgave zijn: meer dan 14.000 gewervelde diersoorten heeft een bedreigde status.

Veel diersoorten in ARTIS worden zelfs helemaal niet bedreigd, zoals de zeeleeuwen en de wolven. Een derde van de zoogdieren en ruim de helft van het aantal vogelsoorten heeft geen bedreigde status. Wat er wél gebeurt: dieren worden over de hele wereld gefokt in gevangenschap en zo ontstaan er allemaal dierentuinpopulaties die worden gezien als ‘reserves’ waarvan wordt gehoopt dat ze ooit nog gaan helpen bij het redden van diersoorten. Een niet-effectieve, dieronvriendelijke en kostbare operatie. Wat echt zoden aan de dijk zet voor het behoud van diersoorten is heel simpel: stoppen met vernietigen van de leefgebieden van deze dieren, hun milieu niet meer vervuilen en niet meer op ze te jagen. Daar is geen dierentuin voor nodig.

Dierentuinen vertellen ook graag hoeveel (financiële) steun ze geven aan projecten voor natuurbehoud. Zo zijn er verschillende projecten waar ARTIS aan meewerkt die specifieke leefgebieden beschermen of bij schade probeert om deze te herstellen. Dat is mooi, maar ook daarbij geldt: dat kan zonder dieren op te sluiten als fondsenwerving. Er zijn eindeloos veel alternatieve businessmodellen te bedenken waarmee je geld verdient om te kunnen investeren in natuurbehoud.  

Maar onbekend maakt toch onbemind? Zijn dierentuinen niet belangrijk voor de educatie van kinderen?
Als we onze kinderen willen laten zien hoe een pinguïn zich gedraagt als je haar opsluit in een kunstmatige bak in de binnenstad van Amsterdam, dan zou je de dierentuin educatief kunnen noemen. Met andere woorden: ARTIS geeft een verkeerd beeld van wilde dieren. Wat leer je van het jachtgedrag van een zeeleeuw als die zijn dagen slijt in een betonnen zwembad waar ze dode vis krijgt als ze een knuffel uit het water haalt en terugbrengt naar de trainer? Wat leer je over de sociale verhoudingen als dieren bij elkaar worden gezet en de hele dag omsingeld en bekeken worden door mensen?

Echte educatie over natuur laat zien hoe dieren in het wild leven, en wat hun rol is in een ecosysteem. Dat kan via tentoonstellingen, films, musea of als je het dan toch dichterbij wil halen met virtual reality. Hiervoor hoef je dieren niet op te sluiten!

Bovendien: we leren kinderen nu dat het oké is om dieren op te sluiten voor vermaak en dat vindt de Partij voor de Dieren juist niet oké. Dieren verdienen beter.

Maar verdwijnen met ARTIS dan niet ook alle monumenten en erfgoed?
ARTIS verdwijnt niet! ARTIS vernieuwt!  

De monumentale gebouwen en beelden kunnen een nieuwe functie krijgen. Waar nodig als opvangcentrum, om dieren in nood te helpen. En anders als onderdeel van het vrij toegankelijke ARTIS park: de oude dierverblijven kunnen als educatieve objecten blijven bestaan. Bezoekers kunnen alles leren over hoe het oude ARTIS eruitzag, welke dieren er gevangen werden gehouden, over de relatie mens-natuur. ARTIS kan een prachtig groen openbaar park worden dat bol staat van de tentoonstellingen, rondleidingen en informatieve speurtochten.  

Wat is er mis met het zeeleeuwenverblijf?
Wat is er niet mis met het zeeleeuwenverblijf kun je beter vragen! In het verblijf leven op dit moment drie Californische zeeleeuwen in een klein, ondiep betonnen zwembad, zonder ook maar iets dat lijkt op wat ze in de natuur wél hebben. Een kaal bassin waarvoor maar 1 poging is gedaan om een beetje leven in de brouwerij aan te brengen: een rijtje luchtbelletjes die vanaf de bodem af en toe omhoog dwarrelen. De dieren hebben ook geen mogelijkheid om zich terug te trekken om te ontkomen aan het publiek: ze worden overal aan alle kanten constant bekeken.

Experts hebben vastgesteld dat deze dieren zorgwekkend gedrag vertonen, zoals eindeloos in rondjes zwemmen en urenlang in hun eigen staart bijten. Dat is geen spel, maar een signaal van ernstige verveling en mogelijk stress. Zeeleeuwen leven normaal in de open zee. Ze leven in grote groepen, kunnen meer dan honderd meter diep duiken en zwemmen lange afstanden. Wat ARTIS biedt is een krappe betonnen tank met wat bubbels, druk publiek en een handje dode vis na een show.

Is het niet gewoon grappig en speels dat zeeleeuwen hun eigen staart bijten?
Nee, zeker niet! Grappig vinden wij als er tijdens een video-opname uit het niets een vogel op het voorhoofd van onze fractievoorzitter poept.

Een zeeleeuw die continu in haar eigen staart bijt is niet grappig, want het komt niet voort uit speelsheid. In de diergeneeskunde en wetenschap is dit gedrag bekend als een stereotiepe handeling: een herhaalde, doelloze beweging die vaak voortkomt uit stress, verveling of mentale schade. Staartbijten betekent: deze dieren kunnen hun natuurlijke gedrag niet kwijt en zijn ernstig gefrustreerd.

Zijn zeeleeuwen dan geen bedreigde diersoort die gefokt moet worden voor soortbehoud?
Het gaat gelukkig nog prima met de hoeveelheid zeeleeuwen in de oceaan. Het fabeltje dat ARTIS met het opsluiten van zeeleeuwen bijdraagt aan soortenbehoud zal dus niet uit de kast getrokken worden. Zie verder de vraag: Een dierentuin is toch nodig voor soorten- en natuurbehoud?

De zeeleeuwen gaan toch verhuizen, waarom dan nog een handhavingsverzoek?
Als reactie op onze eerste campagne gaf ARTIS aan dat de zeeleeuwen naar Singapore zullen gaan verhuizen. Maar het enkel melden dat de dieren over enkele jaren zullen verhuizen, is onvoldoende. Deze plannen zijn op dit moment noch concreet, noch spoedig. Bovendien gaat het om een toekomstig verblijf in Singapore dat naar verwachting pas in 2027 klaar zal zijn, naast een diner- en banquetinghal voor 400 personen. Het is dus maar de vraag of het daar veel beter zal zijn.

Ondertussen blijven de zeeleeuwen wegkwijnen in een veel te klein verblijf zonder adequate verrijking. Na ons vorige onderzoek, dat een half jaar duurde, hebben wij ARTIS verzocht om op korte termijn maatregelen te nemen. Tot op heden hebben wij daarvan niets teruggezien.
We hebben ARTIS maanden de tijd gegeven om de situatie te verbeteren. Toen we recent terugkeerden, troffen we opnieuw ernstig zorgwekkend gedrag aan. Daarom dienen wij nu, na onze eerdere melding, een handhavingsverzoek in, in de hoop dat er eindelijk wordt afgedwongen dat ARTIS op de korte termijn, in het huidige verblijf, maatregelen neemt voor de dieren die nú in deze omstandigheden moeten leven.