Een leven lang hetzelfde rondje: zeeleeuwen in ARTIS vertonen zorgelijk gedrag

In ARTIS zwemmen drie zeeleeuwen dag in, dag uit in een klein, kaal bassin. De Partij voor de Dieren zag bij herhaald bezoek zorgwekkend stereotiep gedrag en legde dit voor aan twee zeezoogdierexperts. Hun oordeel was glashelder: het verblijf is schraal, biedt geen verrijking en kan op geen enkele manier voldoen aan de natuurlijke behoeften van deze intelligente dieren. De Partij voor de Dieren eist dan ook perspectief voor deze zeeleeuwen. “Zorg ervoor dat dit de laatste generatie zeeleeuwen in ARTIS is.” 

Bekijk onze video over de situatie hier: op Instagram en/of LinkedIn! En lees ook onze Q&A over onze visie op ARTIS.

Zeezoogdieren in gevangenschap 
De maatschappelijke houding ten opzichte van (zeezoog)dieren in gevangenschap is de afgelopen jaren sterk veranderd. Zo groeit in Nederland de verontwaardiging over dolfinaria, waar intelligente dieren kunstjes uitvoeren en de rest van de dag doelloos rondjes zwemmen in een bassin. Steeds meer politieke partijen sluiten zich aan bij de zorgen die de Partij voor de Dieren hierover al langer uitspreekt. Het AD schreef: “[...] duidelijk is dat de dierenpartij op dit thema niet langer alleen staat. De tegenstand groeit, de kritiek zwelt aan.” [1] 

Ook in hartje Amsterdam vinden soortgelijke praktijken al jarenlang plaats. In een klein, onverrijkt bassin zwemmen drie zeeleeuwen dag in, dag uit hetzelfde rondje, met uitzondering van een voedershow van een kwartier. Vanwege zorgen over het welzijn van deze intelligente dieren bezochten medewerkers van de Partij voor de Dieren hen het afgelopen half jaar vijf dagen, waarbij er beelden werden gemaakt. 

Twee zeezoogdierexperts - dr. Naomi Rose en dr. Nynke Osinga [2] - bestudeerden de beelden. De conclusie: het bassin is te ondiep en onverrijkt en de zeeleeuwen kunnen geenszins hun natuurlijke gedrag uiten. Hierdoor uiten zij zeer zorgelijke stereotiepe gedragingen. Dr. Osinga: “de geobserveerde stereotiepe gedragingen zijn zo ernstig dat ik mij zorgen maak over het welzijn van deze dieren.” De Partij voor de Dieren komt daarom in actie! 

Een klein, kaal en onverrijkt verblijf 
ARTIS omschrijft de Californische zeeleeuw op haar eigen website als leergierig, intelligent en speels. “Ze hebben wat uitdaging nodig en spelen daardoor veel met elkaar” [3]. Deze beschrijving staat ver af van de werkelijkheid: ARTIS laat de zeeleeuwen rondzwemmen rond in een ondiep, kaal en onverrijkt bassin. 

De twee experts spraken hier duidelijke woorden over. Dr. Osinga: “ik zie een betonnen tank van slechts enkele meters diep, terwijl zeeleeuwen in de natuur nog dieper duiken dan 100 meter.” Volgens Dr. Rose kan dit verblijf nooit tegemoetkomen aan wat deze zeeleeuwen echt nodig hebben. “Ze kunnen op geen enkele manier een natuurlijke, diepe feeding dive maken.”   

Op het gebied van verrijking laat het verblijf ook veel te wensen over. Tijdens het eerste bezoek dreef er een bal in het water. Op de grond lag wat materiaal op de bodem wat volgens Dr. Rose slechts ‘rommel’ te noemen is. “Het lijkt op een soort metalen staaf, en/of een soort grote buis. Dit soort rommel – want dat is het, rommel – wordt vaak als ‘verrijking’ aangeboden aan zeezoogdieren. Maar als de dieren er niet meer interacteren, dan is het géén verrijking.” 
 
Voor dierentuinen bestaan richtlijnen, ook op het gebied van verrijking. Dr. Osinga werkte zelf mee aan het opstellen hiervan en vertelt dat er voor zeeleeuwen 22 opties zijn. Op latere beelden is de bal en de rommel verwijderd, en is er slechts een bubbeltjesgordijn dat af en toe aan staat. “Het is triest om te zien dat er, van alle 22 opties, enkel een bubbeltjesgordijn gebruikt wordt. In eerdere beelden zag ik wel een bal, die nu weg is, maar daar speelden ze niet mee.” In overeenstemming met Dr. Rose voegde ze toe: “dan heeft zo’n bal geen functie.” De conclusie van beide experts is duidelijk: dit verblijf biedt onvoldoende verrijking. 

Zorgwekkend stereotiep gedrag: flipper bijten en zomaar happen 
Maar een verblijf kan eigenlijk op geen enkele manier tegemoetkomen aan de natuurlijke behoeften van deze intelligente dieren. In hun kunstmatige wereld worden zij beroofd van elke vorm van natuurlijkheid. En wanneer zeeleeuwen hun natuurlijke gedrag niet kunnen uiten, kunnen zij stressgerelateerde aandoeningen ontwikkelen [4].  

Dit is het geval bij deze zeeleeuwen. Zo vertoont één van hen met een verontrustende regelmaat stereotiep gedrag: herhaaldelijk in de eigen flipper bijten. Tijdens vier van de vijf bezoeken is dit gedrag vastgelegd op beeld. Op een dag deed een zeeleeuw 1,5 uur lang haast niks anders dan in een rondje zwemmen en flipperbijten. “Dit is gek gedrag dat je niet bij wilde zeeleeuwen ziet,” vertelt Dr. Osinga. “Als je wilde zeeleeuwen in de natuur ziet zwemmen, is dat heel acrobatisch en met veel snelheid. Ze springen zelfs het water uit. Het verschil met deze dieren kan bijna niet groter.” Volgens Dr. Rose moet het flipperbijten zo snel mogelijk geadresseerd worden. “Op de korte termijn kan verrijking mogelijk een oplossing bieden.”   

Ook is een zeeleeuw veelvuldig aan het happen: naar niets in het water, of richting het raam. Dit gedrag is drie dagen waargenomen. Happen zonder functie is ook stereotiep gedrag. “Dit zie je nooit in het wild,” aldus Dr. Osinga. Vaak staan er mensen voor het raam als de zeeleeuw richting het raam hapt. Dr. Rose: “als het richting de mensen is, kan het ook een teken van agressie zijn.” De dieren hebben geen mogelijkheid om zich terug te trekken om te ontkomen aan het publiek: ze worden overal aan alle kanten constant bekeken. Dr. Rose is duidelijk over zulke gedragingen: “dit zijn klassieke stereotiepe gedragingen: zich constant herhalend, en zonder doel. Zulk neurotisch gedrag wordt over het algemeen gezien als een teken van slecht welzijn.”  

Perspectief voor de zeeleeuwen 
Volgens Dr. Osinga blijkt uit dit alles dat dierentuinen er, zelfs na al deze jaren, nog steeds niet in slagen om de leefomgeving van zeeleeuwen voldoende te verbeteren. Ze voegt toe: “maar sommige dieren kun je simpelweg niet in gevangenschap houden. De zeeleeuw is daar één van.” 

De Partij voor de Dieren deelt deze conclusie. We voeren al langer actie voor betere leefomstandigheden voor de zeeleeuwen, en zijn hier meermaals over in gesprek gegaan met ARTIS. Maar helaas: nog altijd zien wij géén zichtbare vooruitgang of aanpassingen. Wij willen dat ARTIS op korte termijn zorgt voor meer en échte verrijking. Daarom maken wij nu officieel melding bij de inspectie. Ook doen we een beroep op ARTIS: geef de zeeleeuwen een toekomstperspectief! Ga op zoek naar een geschiktere plek voor deze dieren en zorg ervoor dat dit de laatste generatie zeeleeuwen in ARTIS is.

In de pers:

• NRC - Artis werkt aan verplaatsing zeeleeuwen, Partij voor de Dieren klaagt over huisvesting
• NOS - Zeeleeuwen weg uit Artis na klacht bij dierenmeldpunt
• Algemeen Dagblad - Zeeleeuwen weg uit Amsterdamse dierentuin Artis; PvdD deed melding van slechte huisvesting
• RTL Nieuws - Dierentuin Artis gaat zeeleeuwen elders onderbrengen: 'Moeilijke keuzes'
• Hart van Nederland - Zeeleeuwen weg uit Artis na kritiek: laatste drie naar Singapore
• Het Parool - Laatste drie zeeleeuwen weg uit Artis na melding van Partij voor de Dieren over slechte huisvesting
• Telegraaf - Zeeleeuwen weg uit Amsterdamse dierentuin Artis: ’Moeilijke keuzes’
• AT5 & NH Nieuws - Gesteggel tussen Partij voor de Dieren en Artis over zeeleeuwen, dierentuin werkt aan vertrek
• Noordhollands Dagblad - PvdD doet melding van slechte huisvesting zeeleeuwen Artis
• Animals Today - Zeeleeuwen in ARTIS vertonen ‘zorgwekkend gedrag’

Bronnen:
[1] Dolfinarium mag dolfijnen voorlopig houden, maar de tegenstand in Den Haag groeit wel. (22 oktober 2024). Algemeen Dagblad. Geraadpleegd van https://www.ad.nl/harderwijk/dolfinarium-mag-dolfijnen-voorlopig-houden-maar-de-tegenstand-in-den-haag-groeit-wel~a9e79b2e/  

[2] Persoonlijke communicatie met experts:  

Dr. Naomi Rose, PhD, Senior Scientist, Marine Mammal Biology at the Animal Welfare Institute: https://awionline.org/  

Dr. Nynke Osinga, PhD, Zeezoogdierdeskundige en bestuurslid bij Stichting Rugvin 
 
[3] ARTIS Website: Californische zeeleeuw, Zalophus Californianus (z.j.). Geraadpleegd van https://www.artis.nl/nl/artis-park/te-zien-in-artis-park/californische-zeeleeuw 

[4] Rose, N.A., Soller, A.S. & Parsons, E.C.M. (2023). The Case Against Marine Mammals In Captivity. 6e ed. Washington, DC: Animal Welfare Institute and World Animal Protection, 186 pp.